Festes de les Alfàbegues
Halverwege augustus vindt er, zo’n twaalf kilometer ten noorden van Valencia, een dorpsfeest plaats met een nogal merkwaardige hoofdrolspeler: basilicum! Tien dagen lang viert het dorp Bétera de Festes de les Alfàbegues, oftewel de Feesten van het Basilicum, waarbij enorme planten geofferd worden aan de Maagd Maria. Waar komt deze traditie vandaan, en wat is er allemaal te zien? Wij vertellen je het allemaal!
Wie zijn de hoofdrolspelers van Festes de les Alfàbegues?
Het basilicum, natuurlijk! Bétera’s specialiteit is het kweken van enorme basilicumplanten in de vorm van korven. Deze zijn vaak metershoog! Het record wordt gehouden door 2012, toen de hoogste basilicumplant 2,86 meter was. Het basilicum wordt maanden van tevoren al geplant en groeit het beste met veel water én hitte. In de warme weken begin augustus maken ze een enorme groeispurt, precies op tijd voor het feest (Festes de les Alfàbegues)!
Het fijne van het basilicum is niet alleen de smaak als je het in je eten doet, maar ook dat de planten een heerlijk frisse geur verspreiden. En in een aantal regio’s van Spanje, zoals in Alicante, staat het basilicum bekend als een natuurlijke afweer tegen muggen. Reden te meer om blij te zijn met de basilicumplanten in de warme zomermaanden!
Obreras
Naast het basilicum, staan er tijdens de Festes de les Alfàbegues vier vrouwen en ruim twintig mannen centraal. De vier vrouwen zijn de Obreras, “arbeidsters”. Twee van deze vrouwen zijn alleenstaand en de andere twee getrouwd. Op de laatste dag van de Festes, 22 augustus, kiezen de Obreras hun opvolgers voor het komende jaar. Je kunt de Obreras een beetje vergelijken met de Falleras Mayores de Valencia, de vrouw en het meisje die Valencia vertegenwoordigen tijdens Fallas. Het is echter niet exact hetzelfde, want Bétera viert ook Fallas en heeft dan haar eigen Falleras Mayores, wat dus volledig los staat van de Obreras!
Mayorales
In tegenstelling tot Fallas, is er ook een hoofdrol weggelegd voor mannen. Een groep van ruim twintig mannen zijn de Mayorales: “voormannen” of “rentmeesters”. Zij organiseren elk jaar alle activiteiten van het dorpsfeest. Daarnaast, zoals de naam “rentmeester” al laat blijken, zijn ze ook verantwoordelijk voor de financiering ervan. Maar hun werk is niet enkel organisatorisch. Tijdens de grote optocht van 15 augustus strooien de Mayorales enorme hoeveelheden confetti rond, en op de belangrijkste avonden steken ze keiharde vuurwerkbommen af!
Wat is er allemaal te zien bij Festes de les Alfàbegues?
De Festes de les Alfàbegues, ook bekend als de Festes de la Mare de Déu de l’Agost (Feesten van de Heilige Maagd van Augustus), duren van 12 tot 22 augustus. Elke dag is er wel iets te doen, zoals optochten, marktjes of straatfeesten, maar de belangrijkste festiviteiten vinden plaats op 14, 15, 17 en 22 augustus.
Op dit moment is het programma van 2026 nog niet bekend, maar zodra dit bekend zal worden gemaakt, plaatsen we het hieronder. Om alvast een indruk te krijgen van de activiteiten die jaarlijks plaatsvinden kan je alvast een kijkje nemen in het onderstaande programma van 2025:
14 augustus
Deze dag draait om de Dansà, de traditionele Valenciaanse dans. De muziek wordt gespeeld op de dolçaina, een rietblaasinstrument, en tabalet, een trommel. Beide instrumenten zijn van oorsprong Noord-Afrikaans en stammen uit de periode dat de omgeving van Valencia nog islamitisch was. De dansers zijn allemaal in de lokale klederdracht gekleed.
15 augustus
Dit is de belangrijkste dag van het feest en een nationale feestdag in Spanje! De Festes de les Alfàbegues draaien namelijk om de Asunción de María, de Tenhemelopneming van Maria.
Op deze dag gaat er een grote optocht – de Rodà de les Alfàbegues – door Bétera heen waarbij de zestien grootste basilicumplanten van het jaar naar de dorpskerk worden gebracht. Deze planten worden daar geofferd aan Maria door ze neer te zetten rondom haar beeld. Tijdens de optocht worden de basilicumplanten begeleid door de twee alleenstaande Obreras, terwijl de Mayorales duizenden kilo’s confetti in de lucht gooien. Het is dus een kleurrijke bedoening! Ook bij deze optocht worden de dolçaina en tabalet gespeeld.
Als de optocht is afgelopen, is de dag echter nog niet voorbij. Vanaf middernacht zijn er verschillende vuurwerkshows, waarvan de laatste de meest merkwaardige is. Vanaf 2.00 uur ’s nachts lopen de Mayorales urenlang door de straten van Bétera, waar ze samen met andere dorpsgenoten vuurwerk afschieten. Af en toe stappen ze even bij vrienden of familie het huis in voor een shotje mistela en een lekkere snack, en dan gaan ze weer naar buiten. Dit gaat zo de hele nacht door, tot zonsopgang!
17 augustus
Voor de vuurwerkliefhebbers is ook deze dag leuk. Er zijn namelijk twee vuurwerkshows. De Cordà infantil is ter ere van de kinderen van Bétera, terwijl later de Coetà dels Gos plaatsvindt. Dat is een show van maar liefst veertig minuten waarbij de Mayorales zo’n 30.000 stuks vuurwerk afschieten!
22 augustus
Het feest loopt deze dag af, en als laatste festiviteit verkiezen de vier Obreras hun opvolgers voor het volgende jaar.
En in Valencia-stad?
Ook als je niet naar Bétera zelf gaat, kun je nog wat van het feest meekrijgen. Tijdens de feestdagen, van 12 tot 22 augustus, stuurt de gemeente Bétera een aantal van de speciaal hiervoor gekweekte basilicumplanten naar Valencia-stad. Deze enorme korven worden onder andere neergezet in de Mercado de Colón en verspreiden daar een heerlijk verfrissende aroma!
Waarom is basilicum zo belangrijk voor Bétera?
Basilicum wordt al sinds de oudheid gekweekt rondom de Middellandse Zee. In verschillende klassieke culturen speelde de plant een heilige rol. Zo offerden de Grieken basilicum aan de goden om te vragen om vruchtbaarheid voor de landbouw, het vee en voor henzelf. Sommigen denken dat andere culturen hun basilicumoffers ook in augustus brachten, net zoals tegenwoordig in Bétera, als dankbetuiging voor een goede oogst.
Bétera is al sinds de 13e eeuw actief in de basilicumteelt. In de ruïnes van de Alqueria de Bofilla, een islamitische boerderij op een paar kilometer afstand van het dorp, is een basilicumplantage met een uitgebreid irrigatiesysteem gevonden. De naam van basilicum in het Valenciaans (alfàbega) en in het Spaanse (albahaca) zijn afgeleid van het oud-Arabische woord al-habaqa, dat ruwweg “allesgenezer” betekent. Voor de islamitische Valencianen had het dus geen religieuze waarde, maar was het vooral bedoelt voor consumptie en misschien ook als medicijn.
Ondanks koning Jaime de omgeving van Valencia al snel hierna veroverde en christelijk maakte, mochten islamieten nog eeuwenlang in Bétera blijven wonen. In 1609 werden ze uiteindelijk verbannen en werd het dorp en de basilicumteelt overgenomen door christenen. Die voerden al snel een traditie in rondom de grote feestdag van 15 augustus: de Tenhemelopneming van de Maagd Maria. Op die dag werden de grootste basilicumplanten naar de kerk gebracht en rondom het beeld van Maria geplaatst als offer. Die traditie is dus al vierhonderd jaar oud!
Het feest in zijn huidige vorm, met de vele optochten, vuurwerk, confetti en straatfeesten, stamt uit de 19e eeuw. In diezelfde periode werden voor de eerste keer de vier Obreras aangewezen die het dorp vertegenwoordigen tijdens de festiviteiten. Door de eeuwen heen zijn de Festes de les Alfàbegues het belangrijkste feest van Bétera geworden, waarin de waardes van gelijkheid en gemeenschap centraal staan. De Béteranen leven heel het jaar naar dit feest toe!