Joaquín Sorolla: de Valenciaanse schilder van het licht

Aan het begin van de 20e eeuw werd Valencia wereldberoemd dankzij de schilder Joaquín Sorolla. Zijn schilderijen van de Valenciaanse kust en haar bevolking, vastgelegd in onverbloemde maar tegelijkertijd schitterende taferelen, wekten wereldwijde belangstelling. Maak kennis met deze Valenciaanse kunstenaar, ontdek wat hem zo bijzonder maakte en waar je zijn werk kunt bewonderen in Valencia!

Van weeskind uit de arbeidersklasse tot wereldberoemd kunstenaar

Joaquín Sorolla werd op 27 februari 1863 geboren in Valencia. Niemand had kunnen vermoeden dat deze jongen zou uitgroeien tot een van Valencia’s grootste sterren. Zijn ouders waren verre van rijk en Joaquín was pas twee jaar oud toen ze beiden overleden aan een cholera-epidemie. Een oom en tante adopteerden hun neefje en probeerden hem later het vak van slotenmaker bij te brengen. Joaquín vond het echter niets en ontdekte in plaats daarvan een passie voor schilderen.

Toen hij dertien jaar oud was, begon Joaquín met avondlessen aan de Ambachtsschool in de wijk Ruzafa. Deze school bood volledig gratis onderwijs aan kinderen uit de arbeidersklasse. Het gaf Joaquín de kans om zijn hart te volgen en professioneel te leren schilderen. Overdag hielp hij zijn oom in zijn vak als slotenmaker.

Na drie jaar avondlessen kon Joaquín zijn volgende stap zetten als kunstschilder: hij werd toegelaten tot de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten San Carlos, ook gevestigd in Valencia. Hiervoor moest hij wel schoolgeld betalen en Joaquín had niet veel spaargeld. Daarom maakte en verkocht hij kleine schilderijtjes in zijn vrije tijd, om in zijn levensonderhoud te voorzien.

De grote doorbraak van Joaquín Sorolla

1884 was een belangrijk jaar in het leven van Sorolla, waarin hij verschillende grote successen behaalde. Eerst won hij de tweede prijs op de Nationale Tentoonstelling van Schone Kunsten in Madrid. Daarna kreeg hij een beurs van de provinciale overheid van Valencia om in Rome te gaan werken en studeren.

Hij behaalde beide mijlpalen met schilderijen die belangrijke wapenfeiten uit de Spaanse geschiedenis afbeeldden. Jaren later kreeg hij een enorme afkeer van dit patriottische genre. Sorolla zou hebben verzucht: “Om hier bekend te worden en medailles te winnen, moet je gedode mensen afbeelden!”

Een bereisde schilder

Met zijn beurs op zak verhuisde Sorolla naar Rome. Vanuit zijn nieuwe woonplaats bracht hij ook een kort bezoek aan Parijs, waar hij kennismaakte met het Franse impressionisme. Deze schilderstijl, gekenmerkt door korte, kleurrijke penseelstreken, werd al snel een kenmerk van zijn eigen werk.

Een andere reis, terug naar zijn geboortestad Valencia, bracht een andere belangrijke hoeksteen in zijn leven: hij trouwde met Clotilde García del Castillo. Zijn vrouw, en de kinderen die ze samen kregen, kwamen vanaf dat moment vaak terug in Sorolla’s schilderijen. Uiteindelijk keerde de schilder in 1889 definitief terug naar Spanje en vestigde hij zich in Madrid.

Sorolla was ongelooflijk productief en voltooide tijdens zijn leven meer dan 2000 schilderijen. Soms schilderde hij speciaal voor wedstrijden, zoals de Nationale Tentoonstelling van Schone Kunsten. Maar hij werkte ook vaak in opdracht. De bekendste van deze opdrachten is een serie van twaalf muurschilderingen die Sorolla maakte voor de Hispanic Society of America in New York. Deze muurschilderingen, onder de titel Visión de España, beeldden elk een andere regio van Spanje uit.

Sorolla’s handicap en overlijden

Op een dag, terwijl Sorolla in zijn tuin in Madrid een portret van een vrouw aan het schilderen was, stortte hij in. Door een halfzijdige verlamming kon hij niet meer schilderen en moest hij met pensioen gaan. Drie jaar later, op 10 augustus 1923, overleed Joaquín Sorolla in zijn zomerhuis in Cercedilla, vlakbij Madrid. Zijn lichaam werd begraven in Valencia tijdens een uitvaart die een enorme menigte aantrok, wat aantoont hoe geliefd en gerespecteerd hij al tijdens zijn leven was!

Waarin onderscheidde Joaquín Sorolla zichzelf?

Joaquín Sorolla stak met kop en schouders boven andere Spaanse schilders uit zijn tijd uit vanwege twee redenen: zijn ongebruikelijke keuze van onderwerpen en zijn vaardigheid in het impressionisme en het Valenciaanse luminisme.

Sorolla koos vaak voor onderwerpen die een licht wierpen op aspecten van de samenleving die tot dan toe weinig aandacht hadden gekregen. Zo toonde zijn ¡Triste herencia! gehandicapte en zieke kinderen, terwijl Trata de blancas aandacht vroeg voor mensen die in de prostitutie tercht waren gekomen. Hij schilderde ook vaak mensen uit de arbeidersklasse, met name vissers. Hij bracht in de zomers veel tijd door aan de kust van Valencia, wat hem waarschijnlijk inspireerde.

Het impressionisme en het Valenciaanse luminisme probeerden een gevoel van licht en beweging op te roepen, in plaats van elk detail te schilderen. De levendige Middellandse Zeekust was de perfecte omgeving voor deze snelle en speelse schilderstijlen. Joaquín Sorolla was zo bedreven in deze technieken dat hij al snel de beroemdste Spaanse schilder van zijn tijd werd!

Top 5 Sorolla schilderijen in Valencia

De vijf mooiste en meest kenmerkende schilderijen van Sorolla in Valencia vind je allemaal in het Valenciaanse Museum voor Schone Kunsten!

• Playa de Valencia. Pescadoras (1903) - Het perfecte voorbeeld van een typisch schilderij van Sorolla. Het toont het strand van Valencia vol met een groep vissersvrouwen aan het einde van de dag. Korte, dikke en kleurrijke penseelstreken creëren een indruk van activiteit, beweging en licht.
• La cocina de la huerta (1900) - Een van Sorolla’s persoonlijke favorieten, die hij vaak meenam naar tentoonstellingen. Heldere mediterrane kleuren op de achtergrond brengen licht in een verder schaduwrijk tafereel. Met dit landschap wist Sorolla een gevoel van vrede en tijdloosheid op te roepen dat je uitnodigt om even stil te staan en tot rust te komen.
• Grupa valenciana (1906) - Twee van Sorolla’s kinderen, gekleed in traditionele Valenciaanse kleding, zitten op een paard dat rijkelijk is versierd. Sorolla’s familie stond vaak centraal in zijn schilderijen. Het werk is tegelijkertijd een ode aan de Valenciaanse cultuur, waarin zowel de kleding van de kinderen als de versiering van het paard regelmatig terugkomen bij verschillende festiviteiten, zoals de Batalla de las Flores.
• Yo soy el pan de la vida (1897) - Een atypisch schilderij van Sorolla, omdat het een religieus onderwerp heeft en een meer natuurgetrouwe, gedetailleerde techniek. Het toont Jezus die predikt vanaf een vissersboot, met op de achtergrond het prachtige Albufera-meer van Valencia.
• Tres cabezas de estudio (1885) - Een van Sorolla’s vroege werken, van drie portretten, elk in een andere houding. Het laat zien hoe hij in het begin van zijn carrière qua kleuren en compositie inspiratie putte uit barokschilders zoals Diego Velázquez. Tegelijkertijd combineerde hij dit met zijn eigen moderne flair, wat duidelijk te zien is in de vrij dikke en bruuske penseelstreken.

In welke Valenciaanse musea kun je Sorolla terugvinden?

Sorolla’s werk kun je bewonderen in zowel permanente als tijdelijke tentoonstellingen. Ook zijn er schilderijen te vinden die geen onderdeel uitmaken van vaste collecties, zoals in het Centro de Arte Hortensia Herrera.

Museu de Belles Arts de València

De oudste en meest uitgebreide collectie van schilderijen van Joaquín Sorolla vind je in het Valenciaanse Museum voor Schone Kunsten. Dit instituut staat officieel bekend als het Museu de Belles Arts de València. Het is, op het Prado Museum in Madrid na, de grootste kunstgalerie van Spanje, en je kunt het gratis bezoeken!

De collectie richt zich voornamelijk op Joaquín Sorolla zelf, maar omvat ook andere kunstenaars die door hem geïnspireerd waren en met hem samenwerkten. Zo kun je er ook schilderijen vinden van Ignacio Pinazo, Cecilio Pla, Antonio Fillol en Antonio Muñoz Degrain. Veel van deze kunstenaars hebben hun artistieke stijl of hun onderwerpen met Sorolla overeen. Een voorbeeld hiervan is Sorolla’s sociaal realisme, dat de aandacht vestigde op de omstandigheden van de lagere sociale klassen.

Museo Sorolla

De stad Valencia is van plan om in 2026 een nieuw museum te openen dat volledig gewijd is aan Joaquín Sorolla. Hiervoor werken ze samen met de Hispanic Society of America. Het nieuwe Museo Sorolla zal 220 schilderijen in bruikleen krijgen van dit Amerikaanse instituut. De collectie omvat onder meer het kenmerkende kusttafereel Sol de la Tarde (Middagzon) en twee doeken van de muurschilderingen van Visión de España.

De eerste werken worden voor het begin van de zomer verwacht. Gedurende het jaar zullen er meer worden aangevoerd. Het museum wordt in principe geopend voor vier jaar, maar er wordt al gesproken over een mogelijke verlenging tot vijftien jaar!

Het nieuwe museum komt in het Palacio de las Comunicaciones, het oude postkantoor van Valencia. Vanwege vertragingen in de bouw hiervan, zal de tentoonstelling echter eerst tijdelijk ondergebracht worden in een ander gemeentelijk museum: het Museo de la Ciudad.

Centro de Arte Hortensia Herrero

Een klein stuk van Sorolla is te vinden op een onverwachte locatie: het Centro de Arte Hortensia Herrero. Dit museum voor hedendaagse kunst is gevestigd in het gerestaureerde Valeriola-paleis. In het plafond van de voormalige kapel hebben de restaurateurs een vroeg schilderij van Sorolla aangebracht. Hierop is de Griekse god Hermes, de beschermheer van de handel, afgebeeld. Het vrij kleine doek werd door een jonge Sorolla geruild voor schildersbenodigdheden bij een plaatselijke papierwarenwinkel.

Tijdelijke tentoonstellingen

Naast de bovengenoemde musea worden er ook regelmatig kleinere tentoonstellingen georganiseerd. Vaak proberen deze verschillende aspecten van Sorolla’s nalatenschap onder de aandacht te brengen, of halen ze collecties van andere musea even naar Valencia. Zo maakte het Bancaja museum gebruik van de tijdelijke sluiting van het Museo Sorolla in Madrid om die collectie voor enkele maanden naar Valencia te laten komen.

Wist je dat…

…Sorolla niet alleen kunstenaar was, maar dat anderen ook kunst van hem maakten? In januari 1901 maakte zijn vriend Ricardo Causarás een volledig beeld, een buste en een sculptuur van Sorolla’s hand met een penseel. Hiermee won Causarás dat jaar de derde medaille voor beeldhouwkunst op de Nationale Tentoonstelling voor Schone Kunsten in Madrid.

…Joaquín Sorolla goed bevriend was met de beroemde Valenciaanse schrijver en republikeinse politicus Blasco Ibáñez? Toen Sorolla het portret van koning Alfonso XIII schilderde, vroeg de koning hem voorzichtig naar zijn vriendschap met de fervente republikein. Sorolla antwoordde dat Ibáñez voor hem zo’n goede vriend was, dat hij hem liever een broer noemde. De koning besloot van gespreksonderwerp te veranderen, misschien uit angst zijn portretschilder te beledigen…