Basílica del Sagrado Corazón de Jesús

In het hart van het centrum staat een grote kerk die, vreemd genoeg, een beetje verstopt is. En het is niet zo maar een kerk, maar één van de vier grote basilieken van Valencia! Het gaat om de Basílica del Sagrado Corazón de Jesús, oftewel de Basiliek van het Heilige Hart van Jezus.

Twee namen voor twee kerken

Veel Valencianen kennen deze kerk echter onder een andere naam: de Iglesia de la Compañía. Deze naam, ‘Kerk van de Sociëteit', is een verwijzing naar de stichters van het gebouw. De opdracht kwam namelijk van Francisco de Borja, de Valenciaanse leider van de Jezuïeten, ook bekend als de Sociëteit van Jezus.

Voor- en tegenspoed

De originele kerk is gebouwd tijdens de Tachtigjarige Oorlog, tussen 1595 en 1631. Een paar tientallen jaren later werd het gebouw uitgebreid met extra onderkomens voor de Jezuïeten. Ze konden echter niet heel lang genieten van hun nieuwe woon- en werkplek. In 1767 werden ze beschuldigd van het ondermijnen van het gezag van de overheid en het aanmoedigen van opstanden. Het gevolg? Verbanning uit Spanje, en de inbeslagname van al hun bezittingen, inclusief de Iglesia de la Compañía! De overheid gebruikte het woongedeelte van het complex vervolgens voor ruim 150 jaar als Koninklijk Archief.

In de honderd jaar die volgden, mochten de Jezuïeten soms weer terugkomen, terwijl ze andere keren opnieuw verbannen of tegengewerkt werden. In 1868 brak in Spanje de Glorieuze Revolutie uit, waarbij onder andere de koningin van Spanje weggejaagd werd. De liberale gouverneur van Valencia was geen fan van de Jezuïeten en maakte van de gelegenheid gebruik om de Iglesia de la Compañía  te slopen. 

Een nieuwe kerk met een nieuwe naam

Maar de sloop in 1868 maakte geen einde aan het verhaal! Nog geen dertig jaar later waren de Jezuïeten toch weer welkom, dus in 1885 mochten ze op dezelfde plek opnieuw een kerk bouwen. De nieuwe kerk werd toegewijd aan de verering van het Heilige Hart van Jezus en heette daarom Iglesia del Sagrado Corazón de Jesús.

Het laatste historische moment van deze kerk is heel recent. In 2019 verklaarde paus Franciscus de kerk tot basiliek, een titel voor kerken met een uitzonderlijke status. Wat het voor de gelovigen van de jezuïtische Basílica del Sagrado Corazón de Jesús extra bijzonder maakte, was dat paus Franciscus zelf ook Jezuïet was!

Architectuur en kunst

De basiliek is gebouwd in een historistische stijl. Dat betekent dat de architecten niet een bouwstijl uit hun hedendaagse cultuur gebruikten, maar ervoor kozen om een oudere bouwstijl op een moderne manier te implementeren. In dit geval hebben ze de kerk herbouwd in de barokstijl waarin ook de originele kerk ruim 250 jaar eerder uitgevoerd was.

Een symbolische gevel

Aan de buitenkant vallen gelijk al een paar dingen op. In de gevel, boven de hoofdingang, staan twee beelden van engelen. Tussen die twee beelden zie je een embleem met de letters JHS. Dit is een Spaanse variant van de Latijns titel Iesus Hominum Salvator, oftewel ‘Jezus de Verlosser van de Mensheid’. De Jezuïeten gebruiken deze afkorting in hun logo, dus het laat zien dat de kerk van hen is.

Boven de letters JHS is het Sagrado Corazón, het Heilige Hart van Jezus, te zien. De kerk is toegewijd aan de verering hiervan. Jezus’ hart staat symbool voor de totale liefde die hij had voor de mensheid. Volgens het Christelijk geloof bracht die liefde Jezus ertoe om zich op te offeren aan het kruis, zodat de zonden van de mensheid vergeven konden worden.

Wat je binnen gezien moet hebben

Als je de kerk binnenloopt, zie je aan het einde van het gebouw het grote koor. Daar staat een groot tableau, met in het centrum ervan een beeld van Jezus. In zijn borst is het Heilige Hart afgebeeld, waar de kerk aan toegewijd is. Aan beide zijkanten zijn schilderijen te zien waarin Jezus’ liefde voor de mensheid naar voren komt: zijn zelfopoffering op het kruis en zijn hulp aan zieken en kinderen.

Als je het neobarokke tableau aan het bewonderen bent, sta je meteen onder de prachtige achtzijdige koepel. Met deze koepel wordt de kruising van de kerk overbrugd, wat in bijna alle Spaanse kruiskerken gebeurt. De koepel is niet alleen prachtig versierd, maar laat ook veel licht binnenvallen door de ramen aan alle kanten.

Vanaf de hoofdingang richting het altaar vind je, aan beide kanten van de kerk, twee kapelletjes. In de tweede kapel aan de linkerzijde hangt een schilderij dat veel ouder is dan de basiliek, en zelfs ouder dan de originele kerk van 1595. Op het doek is de Maagd Maria te zien, met boven haar God de Vader, de Zoon en de Heilige Geest, die samen een kroon boven het hoofd van Maria houden. Dit kunststuk dateert uit 1568 en is het werk van Joan de Joanes, Valencia's invloedrijkste Renaissanceschilder. In Spanje staat dit schilderij, de Inmaculada Concepción, bekend als één van zijn beste werken ooit. Enkele tientallen jaren nadat Joan de Joanes het gemaakt had, werd het opgehangen in de eerste kerk. Toen die gesloopt werd, verhuisde het meerdere keren, tot het uiteindelijk weer terugkwam naar de nieuwe kerk.

Voor de muziekliefhebber: voordat je de kerk uitstapt, kijk even omhoog! Boven de hoofdingang staat namelijk één van de grootste orgels van Spanje, het Órgano Cabanilles, vernoemd naar een beroemde Valenciaanse organist uit de 17e eeuw. Het orgel is zo’n twaalf meter hoog, acht meter breed en telt 5.000 pijpen, waarvan de langste negen meter zijn! Het is in gebruik genomen in 2002.

Wat je niet ziet, maar er wel is

Onder het koor van de kerk ligt een speciale ruimte: de Cripta de los Mártires. In deze crypte liggen de lichamen van een aantal martelaars. Bij dat woord denk je misschien al snel aan christenen die bijvoorbeeld onder de Romeinse vervolgingen werden gedood, maar in dit geval zijn de menselijke resten lang niet zo oud. Het zijn namelijk de overblijfselen van Jezuïeten die tijdens de Spaanse Burgeroorlog (1936-1939) zijn gedood vanwege hun geloof. Tijdens dat conflict was religie één van de vele factoren die Spanje diep verdeelden.

Aan de buitenkant van de kerk is er één ding wat lijkt te ontbreken: de klokkentoren! Praktisch elke kerk heeft natuurlijk een toren, die normaal gezien overal bovenuit steekt. De toren van de Basílica del Sagrado Corazón de Jesús is echter relatief laag, lager zelfs dan de koepel. Daarnaast staat hij ook flink uit het zicht: aan de achterkant van het gebouw, achter een aantal appartementengebouwen. Je kunt de toren zien als je links om de kerk heen loopt naar het straatje Carrer del Sagrari de la Companyia.

Wist je dat…

…op het plein voor de kerk in 1808 de Valenciaanse opstand tegen Napoleon begon? Hier werd hardop het nieuws voorgelezen dat Napoleon de Spaanse koning gedwongen had om af te treden. De menigte barstte uit in woede en rukte op naar het parlementsgebouw, waar ze eisten dat de autoriteiten de oorlog zouden verklaren tegen de Franse keizer. Deze gebeurtenis wordt herdacht met een gedenkplaat vlak naast de ingang van de Lonja de la Seda.

Tips

• Lijkt het je leuk om meer te weten te komen over het oude centrum van Valencia? Neem dan een kijkje op de Top 10 bezienswaardigheden in Valencia, schaf onze cultuurhistorische wandelroute aan, of ga mee met onze begeleide stadswandeling!