Refugio Antiaéreo Valencia

Onder het gemeentehuis van Valencia schuilt een verborgen wereld. Diep onder de grond ligt een Refugio Antiaéreo: een schuilkelder waar inwoners tijdens bombardementen hun toevlucht zochten. Gebouwd in de Spaanse Burgeroorlog, neemt deze plek je mee naar een van de meest duistere hoofdstukken uit de geschiedenis van de stad.

Waarom was Valencia een doelwit?

In 1936 kwam een deel van het leger in opstand tegen de Spaanse overheid. Al snel kwamen de opstandelingen, geleid door generaal Franco, in de buurt van Madrid. Om de overheid te beschermen, werd daarom in november 1936 de hoofdstad overgeplaatst naar Valencia. Met de aankomst van de overheid kwam de stad daarmee ook onder de aandacht van Franco. In januari 1937 viel de eerste bom…

Tijdens de hele Spaanse Burgeroorlog werd Valencia 237 keer gebombardeerd. Meestal gebeurde dat door vliegtuigen van de Italiaanse luchtmacht. De fascistische Mussolini bood namelijk samen met Hitler steun aan Franco. Een paar keer kwamen de projectielen vanaf oorlogsschepen voor de Valenciaanse kust. De laatste bom viel in 1939, vlak voor de overgave van Valencia op 30 maart. Er waren toen in de stad in totaal ongeveer 1.000 mensen gedood en 3.000 verwond door de bombardementen.

De schuilkelder onder het gemeentehuis…

…was voor een school! In de jaren 30 zat namelijk in een deel van het gemeentehuis een school gevestigd. Aangezien elke school zorg moest dragen voor hun leerlingen, werd er een schuilkelder gebouwd onder het gemeentehuis waarin plek was voor 700 kinderen. En dat het geen overbodige luxe was, bleek op 28 mei 1937. Die dag sloeg er een bom in het gebouw in, dwars door de trap heen. Maar… gelukkig ontplofte de bom niet!

In de vijf beuken van de schuilkelder stonden banken, maar ook een grote generator voor het opwekken van elektriciteit. Hiermee werd de verlichting en het ventilatiesysteem draaiende gehouden. Mocht ook dit niet meer werken, dan was er nog een handmatig systeem voor het opwekken van stroom. Ten slotte beschikte het toevluchtsoord over toiletten.

Van bommen naar boeken

In 1939 was de Spaanse Burgeroorlog voorbij. De gemeente liet de schuilkelder in de jaren 50 renoveren, maar aangezien er toch niets mee gebeurde, werd de constructie tien jaar later in gebruik genomen als archief. Tientallen jaren lang stonden er grote stellages vol documenten; veel ambtenaren hadden geen idee dat ze in een overblijfsel van de oorlog aan het werken waren! 

Na een grote renovatie werd de bunker in 2017 heropend voor het publiek. Tegenwoordig vind je er een minimuseum over de bombardementen van de Spaanse Burgeroorlog. Zo kun je er zien hoe de bombardementen uitgevoerd werden en hoe de bevolking ermee omging. Ook draaien er een aantal korte films waarin overlevenden aan het woord komen. Het is indrukwekkend om je te realiseren hoe angstaanjagend het was om onder deze lage gewelven te wachten op het einde van een bombardement enkele meters hoger…

Wist je dat...

• …de modern uitziende letters van ‘Refugio’ het authentieke logo van de Valenciaanse schuilkelders van de jaren 30 is? Het werd speciaal ontworpen met grote, grove en futuristische hoofdletters, zodat het makkelijk te herkennen was in een chaotisch straatbeeld tijdens een bombardement, zelfs voor iemand die analfabeet was.
• …er verschillende andere schuilkelders te vinden zijn? Op Carrer dels Serrans 19, vlakbij de Torres de Serranos, is er een die op afspraak te bezoeken is (reserveren: +34962081390). In de wijk El Carmen wordt een bovengrondse ‘Refugio’ gebruikt als clubhuis van de Falla Ripalda Soguers. En in het museum Bombas Gens kun je tijdens een rondleiding de bedrijfsschuilkelder bezoeken!

Tips

• Wil je deze schuilkelder of andere historische gebouwen bezoeken met een gids? Informeer dan naar de beschikbaarheid voor onze stadswandeling en vraag de gids naar de mogelijkheden!
• Bij dezelfde ingang van het gemeentehuis waar je de schuilkelder bezoekt, zit ook een tentoonstellingsruimte. Loop daar dus gerust ook even naar binnen om te kijken of er iets interessants te vinden is! 
• Aan de andere kant van het gemeentehuis, via de hoofdingang, kun je het historisch stadsmuseum van Valencia bezoeken. De trap die je oploopt vlak na de ingang is de plek waar de bom insloeg die gelukkig niet ontplofte!
• Geïnteresseerd in de Spaanse Burgeroorlog? In het dorpje El Puig de Santa Maria kun je een deel van de verdedigingslinie van Valencia terugvinden. Verschillende bunkers en loopgraven zijn hier goed zichtbaar op de kasteelheuvel.